काठमाडौँ। बेलायती ट्रिप–हप ब्यान्ड म्यासिभ अट्याकलाई प्यालेस्टाइनको झण्डा प्रदर्शन गर्दै ‘फ्री प्यालेस्टाइन’को नारा लगाएपछि सिंगापुरले भविष्यमा देश प्रवेश तथा त्यहाँ कार्यक्रम गर्न प्रतिबन्ध लगाएको छ।ब्यान्डले घटनापछि आफूहरू ‘आश्चर्यचकित र निराश’ भएको बताउँदै सिंगापुरका अधिकारीहरूले आफूहरूसँग गरेको व्यवहारलाई ‘असामान्य’ र ‘अकल्पनीय अनुभव’ भनेको छ।

ब्यान्डका अनुसार २९ जुलाईमा सिंगापुरको स्टार थिएटरमा भएको कार्यक्रमपछि उसको सम्पूर्ण समूहलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको थियो । सदस्यहरूलाई अलग–अलग राखेर सोधपुछ गरिएको तथा केही सदस्यको होटलको कोठा खानतलासी गरिएको र राहदानीसमेत केही समयका लागि नियन्त्रणमा लिइएको ब्यान्डले जनाएको छ।

तर सिंगापुर प्रहरीको पक्षबाट सार्वजनिक भएको विवरणअनुसार ब्यान्डका दुई सदस्य रोबर्ट डेल नाजा र ग्रान्ट मार्सललाई सम्बन्धित कानुन उल्लंघन गरेको आरोपमा कडा चेतावनी दिइएको थियो र उनीहरूलाई सिंगापुर पुनः प्रवेश गर्न नदिने तथा भविष्यमा त्यहाँ प्रस्तुति गर्न अनुमति नदिने निर्णय गरिएको हो।

मञ्चमै प्यालेस्टाइनको झण्डा

२९ जुलाईको कन्सर्टका क्रममा म्यासिभ अट्याकका दुवै सदस्यले प्यालेस्टाइनको झण्डा उठाएका थिए । त्यस क्रममा दर्शकहरूले समेत ‘फ्री प्यालेस्टाइन’ भन्दै नारा लगाएका थिए।

ब्यान्डले आफ्नो वक्तव्यमा दर्शकहरूबाट आएको नारा पूर्वयोजनाबद्ध नभई स्वतःस्फूर्त रूपमा उठेको दाबी गरेको छ।कार्यक्रम सुरु हुनुअघि र अन्त्यतिर पनि हलका ठूलो हिस्साबाट ‘फ्री प्यालेस्टाइन’को नारा लागेको उसको भनाइ छ।

ब्यान्डले प्यालेस्टाइनको झण्डा देखाउनु गैरकानुनी हुनसक्छ भन्ने आफूहरूले कल्पनासमेत नगरेको बताएको छ। उसको तर्क थियो, प्यालेस्टाइनलाई १५७ देशले मान्यता दिएको अवस्थामा त्यसको झण्डा प्रदर्शन गर्नु मात्र अपराध हुने कुरा आफूहरूले नसोचेको बताएका छन्।

म्यासिभ अट्याकले भने घटनाप्रति पश्चात्ताप गर्नुको सट्टा सिंगापुरका दर्शकसँग प्यालेस्टाइनप्रति ऐक्यबद्धता व्यक्त गर्न पाएकोमा आफूहरू गर्वित रहेको बताएको छ।सिंगापुरमा विदेशी झण्डा प्रदर्शनसम्बन्धी कानुन निकै कडा छ।

यो घटनाको मुख्य कानुनी पाटो ‘फरेन नेसनल एम्ब्लेम्स (कन्ट्रोल अफ डिस्प्ले) एक्ट १९४९’ हो । सिंगापुरको हाल कायम कानुनअनुसार सार्वजनिक स्थानमा विदेशी राष्ट्रिय प्रतीक वा झण्डा प्रदर्शन गर्न सामान्यतया अनुमति आवश्यक हुन्छ । कानुनले ‘विदेशी राष्ट्रिय प्रतीक’मा कुनै राज्यको झण्डा वा त्यसको प्रतिनिधित्व गर्ने झण्डा तथा कुनै राज्यमा राष्ट्रिय आन्दोलनको दाबी गर्ने राजनीतिक संगठनको झण्डासमेत समेटेको छ।

कानुन उल्लंघन गरेको प्रमाणित भएमा व्यक्तिलाई ५ सय सिंगापुर डलरसम्म जरिवाना, अधिकतम ६ महिनासम्म जेल वा दुवै सजाय हुनसक्छ । महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने यो व्यवस्था प्यालेस्टाइनका लागि मात्र बनाइएको होइन । कानुनले सामान्य रूपमा विदेशी राष्ट्रिय झण्डा तथा प्रतीकको सार्वजनिक प्रदर्शनलाई नियन्त्रण गर्छ।

कानुनले प्रहरीलाई आवश्यक अवस्थामा बिना वारेन्ट पक्राउ गर्ने तथा झण्डा प्रदर्शन गरिएको स्थानमा प्रवेश गरी खानतलासी गर्ने र प्रमाण जफत गर्ने अधिकारसमेत दिएको छ।

गाजा युद्धपछि सिंगापुरले झनै कडा चेतावनी दिएको थियो

इजरायल–हमास युद्ध सुरु भएपछि सिंगापुर सरकारले विदेशी झण्डा र युद्धसँग सम्बन्धित प्रतीकको सार्वजनिक प्रदर्शनबारे विशेष चेतावनी जारी गरेको थियो । ६ नोभेम्बर २०२३ मा सिंगापुरको गृह मन्त्रालयले सार्वजनिक रूपमा इजरायल–हमास द्वन्द्वसँग सम्बन्धित विदेशी राष्ट्रिय प्रतीक प्रदर्शन नगर्न नागरिक तथा विदेशीलाई आग्रह गरेको थियो।

मन्त्रालयले त्यस्ता प्रतीक बिना अनुमति सार्वजनिक रूपमा प्रदर्शन गर्नु अपराध हुने र संवेदनशील द्वन्द्वका कारण यस्तो प्रदर्शनबाट बच्नुपर्ने बताएको थियो । सीमा नाकामा प्रवेश गर्ने यात्रुहरूलाई समेत यस्ता प्रतीक नलगाउन वा नदेखाउन चेतावनी दिइएको थियो।

सरकारले यसको कारणका रूपमा सिंगापुरको बहुजातीय र बहुधार्मिक समाजमा सामाजिक तथा धार्मिक सद्भाव कायम राख्नुपर्ने आवश्यकतालाई अघि सारेको छ।

के प्यालेस्टाइनको समर्थनमाथि मात्र प्रतिबन्ध हो त ?

कानुनी रूपमा हेर्दा त्यस्तो निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन । सिंगापुरको विदेशी राष्ट्रिय प्रतीकसम्बन्धी कानुन प्यालेस्टाइनका लागि मात्र लक्षित छैन । कुनै पनि विदेशी राष्ट्रिय झण्डा सार्वजनिक रूपमा प्रदर्शन गर्दा अनुमति वा कानुनी छुट आवश्यक हुन सक्छ । उदाहरणका लागि, २०२६ को सिंगापुर एयर शोका क्रममा विभिन्न देशका झण्डा प्रदर्शन गर्न सरकारले छुट्टै आदेशमार्फत छुट दिएको थियो । त्यसमा अस्ट्रेलिया, बेलायत, अमेरिका, चीन, फ्रान्सलगायतका देशका झण्डा समावेश थिए।

यसले के देखाउँछ भने विदेशी झण्डाको सार्वजनिक प्रदर्शन आफैंमा पूर्ण रूपमा निषेध होइन; अनुमति वा विशेष छुटको व्यवस्था छ।तर म्यासिभ अट्याकको घटना सामान्य सांस्कृतिक प्रदर्शन नभई इजरायल–प्यालेस्टाइन द्वन्द्वसँग जोडिएको राजनीतिक अभिव्यक्ति भएकाले संवेदनशीलता अझ बढेको देखिन्छ।

सिंगापुरमा प्यालेस्टाइनसम्बन्धी प्रदर्शनको लामो विवाद

म्यासिभ अट्याकमाथिको कारबाहीलाई पछिल्लो समय सिंगापुरमा प्यालेस्टाइनसमर्थक गतिविधिमाथि भएको व्यापक निगरानीको सन्दर्भमा पनि हेर्न सकिन्छ।

सिंगापुरको गृह मन्त्रालयले अप्रिल २०२६ मा संसदमा दिएको जानकारीअनुसार अक्टोबर २०२३ यता इजरायल–हमास द्वन्द्वसँग सम्बन्धित आठवटा गैरकानुनी सार्वजनिक सभा वा जुलुससम्बन्धी घटनामा प्रहरीले अनुसन्धान गरेको थियो । यी सबै प्यालेस्टाइनसमर्थक गतिविधिसँग सम्बन्धित थिए।

सरकारले भने ती अनुसन्धान प्यालेस्टाइनको समर्थन गरेको कारण नभई सार्वजनिक सभा तथा जुलुससम्बन्धी कानुन उल्लंघन भएको आशंकाका कारण गरिएको स्पष्ट पारेको थियो । तीमध्ये तीन घटनामा प्रहरी चेतावनी दिइसकेको, चारवटा अनुसन्धानकै क्रममा रहेको र एउटा मुद्दा अदालतबाट सफाइ पाए पनि पुनरावेदन प्रक्रियामा रहेको मन्त्रालयले जनाएको थियो।

यसअघि २०२३ मा पनि सिंगापुर सरकारले इजरायल–हमास द्वन्द्वसम्बन्धी सार्वजनिक सभा र गतिविधिमा कडा नियन्त्रणको नीति लिएको थियो।

‘कलालाई राजनीतिबाट अलग गर्न सकिँदैन’

म्यासिभ अट्याकको घटनाले सिंगापुरमा कलाकारले राजनीतिक अभिव्यक्ति दिन पाउने सीमा कहाँसम्म हो भन्ने प्रश्नसमेत उठाएको छ।

कन्सर्टमा सहभागी एक स्थानीय हस्तकला सामग्री निर्माता क्रिस्टल लिम–लाङले कलाकारहरूले आफूले प्रदर्शन गर्ने देशको कानुन सम्मान गर्नुपर्ने भए पनि कलाले ऐतिहासिक रूपमा समाजका विचारलाई चुनौती दिने र कठिन विषयमा बहस सुरु गराउने काम गर्दै आएको बताएकी छन्।

उनको तर्कमा कला र राजनीतिलाई पूर्ण रूपमा अलग राख्नु सहज छैन । यही विषय अहिले सामाजिक सञ्जालमा पनि बहसको केन्द्र बनेको छ । केही सिंगापुरेलीले म्यासिभ अट्याकको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको समर्थन गरेका छन् भने अर्का पक्षले विदेशमा प्रदर्शन गर्ने कलाकारले स्थानीय कानुन जान्नुपर्ने तर्क गरेका छन्।

म्यासिभ अट्याकको राजनीतिक सक्रियता नयाँ होइन

म्यासिभ अट्याकका लागि यो पहिलो राजनीतिक विवाद भने होइन । ब्यान्डका सदस्य रोबर्ट ‘थ्रीडी’ डेल नाजा लामो समयदेखि प्यालेस्टाइनका पक्षमा खुलेर बोल्दै आएका छन् । यसअघि २०२६ मै उनी बेलायतमा प्यालेस्टाइनसमर्थक प्रदर्शनमा सहभागी भएका कारण पक्राउ परेका थिए।

त्यो प्रदर्शनमा उनले ‘म नरसंहारको विरोध गर्छु, म प्यालेस्टाइन एक्सनलाई समर्थन गर्छु’ भन्ने लेखिएको प्लेकार्ड बोकेका थिए । बेलायत सरकारले प्यालेस्टाइन एक्सनलाई प्रतिबन्धित संगठनको सूचीमा राखेको छ ।
म्यासिभ अट्याकले इजरायलमा आफ्नो संगीत स्ट्रिमिङलाई भौगोलिक रूपमा रोक्न कलाकार र रेकर्ड लेबललाई आग्रह गर्ने ‘नो म्युजिक फर जेनोसाइड’ अभियानलाई समेत समर्थन गर्दै आएको छ।

यसकारण सिंगापुरमा भएको झण्डा प्रदर्शनलाई आकस्मिक वा कलाकारको व्यक्तिगत राजनीतिक अभिव्यक्ति मात्र नभई ब्यान्डको लामो समयदेखिको राजनीतिक सक्रियताको निरन्तरताका रूपमा पनि हेर्न सकिन्छ।

‘विदेशी द्वन्द्वलाई देशभित्र नल्याऊ’

सिंगापुर सरकारले भने आफ्नो नीति कुनै एक पक्षको समर्थन वा विरोधका रूपमा नभई बहुजातीय र बहुधार्मिक समाजमा सामाजिक सद्भाव जोगाउने सुरक्षा नीतिका रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ।

२०२३ मा गृह मन्त्रालयले इजरायल–हमास युद्ध अत्यन्त भावनात्मक विषय भएको भन्दै विदेशी राष्ट्रिय प्रतीक प्रदर्शन नगर्न आग्रह गरेको थियो । सरकारले बाह्य द्वन्द्वले सिंगापुरको सामाजिक सम्बन्धलाई असर गर्न नहुने बताएको थियो ।

२०२६ मा पनि सिंगापुर प्रहरीले विदेशी द्वन्द्वसँग सम्बन्धित प्रतीक प्रदर्शनबारे चेतावनी दिँदै मानिसहरूलाई ‘विदेशी द्वन्द्वलाई सिंगापुरमा नल्याउन’ र आफ्ना विचार कानुनी तथा जिम्मेवार ढंगले व्यक्त गर्न आग्रह गरेको छ।

म्यासिभ अट्याक प्रकरणमा दुई फरक दृष्टिकोण ठोक्किएका छन् । सिंगापुरको कानुनी दृष्टिकोणबाट हेर्दा विदेशी राष्ट्रिय झण्डा सार्वजनिक रूपमा प्रदर्शन गर्ने विषयमा स्पष्ट कानुनी नियन्त्रण छ । कलाकारले स्थानीय कानुनको पालना गर्नुपर्ने भएकाले ‘हामीलाई कानुन थाहा थिएन’ भन्ने तर्क कानुनी बचाउका रूपमा पर्याप्त नहुन सक्छ।

तर अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको दृष्टिकोणबाट हेर्दा प्यालेस्टाइनको झण्डा उठाउनु र ‘फ्री प्यालेस्टाइन’ भन्नु राजनीतिक तथा मानवीय अभिव्यक्ति हो । यसलाई कति हदसम्म नियन्त्रण गर्ने भन्ने प्रश्न अझ संवेदनशील हुन्छ, विशेषगरी कलाकारले कुनै हिंसात्मक गतिविधि नगरेको अवस्थामा।

म्यासिभ अट्याकले यही प्रश्न उठाउँदै सिंगापुरलाई संयुक्त राष्ट्रसंघको नागरिक तथा राजनीतिक अधिकारसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि (आईसीसीपीआर) अनुमोदन गर्नसमेत आग्रह गरेको छ।

घटना किन अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा महत्त्वपूर्ण छ ?

यो घटना एउटा बेलायती संगीत ब्यान्डलाई सिंगापुरमा प्रतिबन्ध लगाइएको सामान्य मनोरञ्जनसम्बन्धी समाचारभन्दा ठूलो देखिन्छ।

यसले तीन महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय प्रवृत्तिलाई एकै ठाउँमा ल्याएको छ । पहिलो, गाजामा जारी युद्धले विश्वभर सांस्कृतिक क्षेत्रलाई राजनीतिक रूपमा विभाजित गरिरहेको छ । कलाकार, संगीतकार, विश्वविद्यालय, चलचित्रकर्मी र अन्य सांस्कृतिक व्यक्तित्वहरू अभिव्यक्ति र बहिष्कारको बहसमा सक्रिय छन्।

दोस्रो, विभिन्न देशले इजरायल–प्यालेस्टाइन द्वन्द्वसँग सम्बन्धित प्रदर्शनलाई आ–आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षा, सार्वजनिक व्यवस्था वा सामाजिक सद्भावको दृष्टिले फरक ढंगले नियमन गरिरहेका छन्।

तेस्रो, म्यासिभ अट्याक जस्तो अन्तर्राष्ट्रिय ब्यान्डलाई प्रवेशमा प्रतिबन्ध लगाइनुले कलाकारको विश्वव्यापी भ्रमण र स्थानीय कानुनबीचको तनावलाई पनि उजागर गरेको छ।

तसर्थ, म्यासिभ अट्याक प्रकरणमा सिंगापुरको कारबाहीलाई बुझ्न ‘प्यालेस्टाइनको समर्थन गरेकाले मात्र प्रतिबन्ध’ भनेर हेर्नु अधुरो हुन्छ । सिंगापुरमा विदेशी राष्ट्रिय प्रतीकको सार्वजनिक प्रदर्शनमाथि दशकौँ पुरानो कानुनी नियन्त्रण छ र २०२३ पछि इजरायल–हमास युद्धसँग सम्बन्धित प्रतीकका विषयमा सरकारले विशेष चेतावनीसमेत जारी गरेको छ।

तर अर्कोतर्फ, म्यासिभ अट्याकले उठाएको प्रश्न पनि गम्भीर छ । राजनीतिक तथा मानवीय अभिव्यक्तिका रूपमा गरिएको शान्तिपूर्ण सांस्कृतिक प्रदर्शनलाई राज्यले कति हदसम्म नियन्त्रण गर्न सक्छ?

यही कारणले सिंगापुरमा भएको एउटा कन्सर्टको झण्डा प्रदर्शन अहिले कानुनको शासन र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताबीचको अन्तर्राष्ट्रिय बहसको नयाँ उदाहरण बनेको छ।